Żywią się wyłącznie krwią. To posiłek wysokobiałkowy, ale poza tym jego wartości odżywcze są znikome. Ma mało węglowodanów i witamin, może za to zawierać śmiercionośne mikroby. Jak to się dzieje, że nietoperzom wampirom udaje się przetrwać na takiej diecie? Zbadali to naukowcy.

Choć wszystkie otoczone są ponurą sławą, większość nietoperzy odżywia się niekontrowersyjnie i w sposób urozmaicony: owoce, nektar, insekty. Inaczej jest z wampirami (Desmodontinae). Nie bez przyczyny otrzymały taką nazwę. Żywią się tylko krwią kręgowców. Nawet ich przełyk jest tak wąski, że nie byłyby w stanie przełknąć niepłynnego pożywienia.

Wampiry i reszta

Krew kręgowców zawiera bardzo dużo białka (93 procent), ale mało węglowodanów (1 procent) i witamin. Co więcej, przez krew przenoszonych jest wiele chorób, mogą się w niej zatem znajdować zabójcze drobnoustroje. Fakt, że mimo to wampiry potrafią przetrwać na takiej diecie, zastanowił naukowców. Zbadali sprawę i stwierdzili między Desmodontinae a pozostałymi nietoperzami zasadnicze różnice w genach odpowiedzialnych za odporność i metabolizm.

Także flora jelitowa u wampirów jest zupełnie inna. W odchodach tych zwierząt znaleziono ponad 280 rodzajów bakterii, które zaszkodziłyby większości innych ssaków.

U wampirów w drodze ewolucji rozwinęło się wiele specyficznych cech: od ostrych zębów, mogących przebić naczynia krwionośne, po zmiany w nerkach, pozwalające funkcjonować na jednostajnej, wysokobiałkowej diecie.

Te zależności były znane od dawna i dobrze zbadane, ale niewiele było pogłębionych studiów genomu nietoperzy wampirów. Tym razem międzynarodowy zespół naukowców przyjrzał się właśnie genomowi, a także mikrobiomowi jelitowemu (mikroorganizmom żyjącym w jelitach) tych zwierząt.

Ewolucyjna zależność

– Zebraliśmy dane, które sugerują, że jest bliska ewolucyjna zależność między mikrobiomem jelitowym i genomem wampira, umożliwiająca im adaptację do odżywiania się wyłącznie krwią – powiedziała, cytowana przez BBC News, autorka raportu z badań, dr Marie Zepeda Mendoza z uniwersytetu w Kopenhadze.

Okazało się, że wielkość genomu wampirów jest podobna jak u innych nietoperzy, ale zawiera więcej transpozonów – fragmentów DNA, które potrafią przemieszczać się z jednego miejsca w drugie. Te „skaczące geny” znaleziono w obszarach odpowiedzialnych  za odporność, obronę przeciwwirusową oraz metabolizm lipidów i witamin.

Także mikrobiom wampirów jest zupełnie inny niż w przypadku nietoperzy żywiących się nektarem, owocami czy mięsem. Badacze dowodzą, że mikroorganizmy żyjące w jelitach tych ssaków również ewoluowały – równolegle z genomem – tak, by zapewnić swym nosicielom właściwe trawienie, odporność i ogólne zdrowie.

„Adaptacja do wyspecjalizowanej diety często wymaga modyfikacji zarówno na poziomie genów, jak i mikrobiomu” – podkreślili w raporcie z badań.

Nietoperz wampir

Żerują pod osłoną nocy

Wampir zwyczajny (Desmodus rotundus) jest jednym z zaledwie trzech gatunków ssaków żywiących się wyłącznie krwią kręgowców stałocieplnych.

Wampiry żerują pod osłoną nocy, wypijając krew bydła i innych ssaków. Przecinają ostrymi zębami skórę swych ofiar w pobliżu naczyń krwionośnych, a następnie zlizują spływającą krew. Nie krzepnie ona, gdyż ślina tego nietoperza zawiera zapobiegające temu substancje, antykoagulanty.

Prawdziwe „wampiry”?

Pozostałe dwa gatunki żywiące się krwią to także nietoperze: wampirzec białoskrzydły (Diaemus youngi) i wampirek sierścionogi (Diphylla ecaudata). Te najczęściej „stołują się” na ptakach, ale ostatni z nich w ubiegłym roku wywołał niemałe poruszenie wśród naukowców.

Analizując DNA z jego odchodów pobranych w Parku Narodowym Catimbau w północnej Brazylii odkryli oni ludzką krew w trzech z 15 próbek. Wysnuli hipotezę, że w wyniku zmian przyrodniczych zwierzęta te musiały przekształcić swoje nawyki żywieniowe. W związku z tym, że do siedlisk nietoperzy coraz bardziej zbliżają się osiedla ludzkie, latające ssaki tam właśnie poszukują tam pożywienia. Podejrzewano, że karmią się np. krwią ludzi śpiących na dworze w hamakach, gryząc ich podczas snu.