Kofeina to jeden z niewielu legalnych narkotyków. Psychoaktywny stymulant, pochodna ksantyny, stosowany jest przez ludzi przynajmniej od kilkunastu tysięcy lat. Wytwarza ją wiele roślin – służy im do zwalczania szkodników. Tak, kofeina to naturalny pestycyd, który działa paraliżująco na owady.

Kryształ kofeiny

Wbrew powszechnej opinii kawa, herbata, guarana, kakao i yerba mate zawierają dokładnie ten sam związek – alkaloid purynowy 1,3,7-trimetylo-1H-puryno-2,6(3H,7H)-dion czyli właśnie kofeinę. Nazwy takie jak teina, guaranina czy mateina oznaczają tę samą substancję. Jednak działanie naparów z roślin może się różnić ze względu na obecność innych psychoaktywnych alkaloidów.

Ile kofeiny zawierają różne napoje? Poniżej zestawienie najpopularniejszych źródeł kofeiny w przeliczeniu na litr napoju. Oczywiście nie pijemy litra espresso, ale w ten sposób można ocenić moc poszczególnych napojów. Wartości są przybliżone.

espresso – 1700-2250 mg/l

kawa z ekspresu przelewowego – 550-850 mg/l

kawa parzona – 380-650 mg/l

yerba mate – 360 mg/l

Red Bull i większość napojów energetycznych – 320 mg/l

czarna herbata – 280 mg/l

Pepsi Max – 185 mg/l

zielona herbata – 170 mg/l

Coca cola – 96 mg/l

kawa bezkofeinowa – do 70 mg/l (he he – „bezkofeinowa”)

 

Przy okazji – dawka śmiertelna wynosi prawdopodobnie 192 mg na kg masy ciała. Prawdopodobnie, bo wartość ta dla człowieka nie został zbadana. By wchłonąć śmiertelną dawkę kofeiny osoba ważąca 70 kg musiałaby wypić nie mniej niż 7 litrów espresso (przy założeniu, że większość kofeiny wchłonęłaby się do organizmu).

 

Kofeina w WikiPedii

Kofeina – organiczny związek chemiczny, alkaloid purynowy znajdujący się w surowcach roślinnych. Może również być otrzymywana syntetycznie. Została odkryta przez niemieckiego chemika Friedricha Ferdinanda Rungego w 1819 roku. W zależności od od źródła nazywana jest także teiną (gdy źródłem jest herbata), guaraniną (gdy pochodzi z guarany) i mateiną (gdy pochodzi z yerba mate).

Kofeina jest środkiem psychoaktywnym z grupy stymulantów. Jest stosowana jako dodatek do niektórych produktów, w tym napojów energetyzujących, a także do innych napojów, przede wszystkim gazowanych (na przykład coli). Po dłuższym okresie regularnego przyjmowania kofeiny występuje zjawisko tachyfilaksji (tolerancji), czyli stopniowego osłabienia odpowiedzi biologicznej ustroju.

Kofeinę wykrywa się u wielu gatunków roślin, które wykorzystują ją jako naturalny pestycyd. Szczególnie duże stężenia zanotowano w siewkach rozwijających liście, które nie mają ochrony mechanicznej; kofeina działa paraliżująco, a nawet zabójczo, na owady, które żerują na tego typu roślinach. Podwyższony poziom kofeiny zanotowano również w glebie otaczającej sadzonki kawowca.

Najbardziej rozpowszechnionymi źródłami kofeiny są kawa, herbata i w mniejszym stopniu kakao. Rzadziej używa się w tym celu liści ostrokrzewu paragwajskiego (yerba mate) i nasion guarany, stosowanych do przyrządzania herbat i napojów energetyzujących. Dwie z alternatywnych nazw omawianego związku, mateina i guaranina, odnoszą się bezpośrednio do odpowiednich roślin. Niektórzy miłośnicy yerby mate zapewniają, że mateina jest stereoizomerem kofeiny, co czyniłoby je dwoma różnymi środkami. Takie twierdzenia są fałszywe, gdyż kofeina jest cząsteczką achiralną, z definicji niemogącą posiadać żadnych izomerów optycznych – w tym enancjomerów. Rozbieżność w doświadczanych doznaniach czy skutkach działania kofeiny różnego pochodzenia może być związana z faktem, iż oprócz kofeiny surowce roślinne zawierają szeroki zakres innych alkaloidów purynowych (ksantyn), w tym działające stymulująco na akcję serca teofilinę i teobrominę oraz zupełnie odrębne substancje (np. polifenole), mogące tworzyć z kofeiną nierozpuszczalne kompleksy.

 

Zawartość kofeiny w różnych produktach.
Produkt Wielkość porcji Zawartość w porcji (mg) Zawartość w litrze (mg)
Tabletka kofeiny (regular) 1 tabletka 100
Tabletka kofeiny (extra strength) 1 tabletka 200
Środek przeciwbólowy 1 tabletka 65
Czekolada gorzka 1 listek (43 g) 31
Czekolada mleczna 1 listek (43 g) 10
Kawa parzona 207 ml 80–135 386–652
Kawa bezkofeinowa 207 ml 5–15 24–72
Espresso 44–60 ml 100 1691–2254
Kawa Arabica/Robusta 355 ml 240 650–700
Herbata czarna 177 ml 18–107 100–594
Herbata zielona 177 ml 30–81 169–450
Coca-Cola Classic 355 ml 34 96
Mountain Dew 355 ml 54,5 154
Jolt Cola 695 ml 280 402
Red Bull 250 ml 80 320
XS Energy Drink 250 ml 83 332

 

Najważniejsze światowe źródło kofeiny stanowią ziarna kawowe (będące nasionami roślin z rodzaju kawowców), z których przygotowuje się kawę. Zawartość kofeiny w kawie zmienia się zależnie od gatunku kawowca, z którego pochodzą nasiona, sposobu przygotowywania nasion do spożycia oraz przyrządzania napoju nawet nasiona z pojedynczej rośliny mogą wykazywać wahania jej stężenia. Mocno spiekane ziarna są w nią uboższe niż krócej palone, ponieważ palenie prowadzi do zmniejszenia zawartości kofeiny. Kawa Arabica zwykle zawiera mniej kofeiny niż odmiana Robusta. W kawie występują również śladowe ilości teofiliny nie stwierdzono zaś obecności teobrominy.

 

Herbata to inne popularne źródło kofeiny. Jej zawartość w suszu jest większa niż w przypadku ziaren kawy, jednak do gotowego napoju przechodzi w znacznie mniejszej ilości z powodu mało intensywnego parzenia. Oprócz mocy naparu, na jej ostateczne stężenie wpływają warunki uprawy, technika przerobu itp. – sama intensywność barwy nie ma większego znaczenia. Przykład może stanowić japońska zielona herbatagyokuro, posiadająca znacznie większą zawartość kofeiny niż ciemniejsze odmiany (np. lapsang souchong).

Kofeina jest również powszechnym składnikiem napojów typu cola, pierwotnie przygotowywanych z ziaren drzewa koli. Jedna porcja zawiera zwykle 10 do 50 miligramów kofeiny. Dla odmiany napoje energetyczne w rodzaju Red Bulla zawierają najczęściej powyżej 80 mg w pojedynczym opakowaniu. Do takich celów można stosować kofeinę zawartą naturalnie w używanych składnikach, jak również będącą produktem procesu dekofeinacji lub typowej syntezy chemicznej. Guarana, kluczowy składnik wielu napojów energetycznych, zawiera duże ilości kofeiny oraz mniejsze teobrominy i teofiliny wraz z naturalnymi środkami opóźniającymi ich uwalnianie.

Czekolada jako produkt otrzymywany z ziaren kakaowca charakteryzuje się niską zawartość kofeiny. Słaby efekt pobudzający tego przysmaku może wynikać zarówno z działania kofeiny, jak i teobrominy czy teofiliny. Pojedyncza porcja zawiera zbyt małą ich ilość, aby móc wywołać efekty porównywalne z działaniem kawy. Kostka mlecznej czekolady o masie 28 gramów ma tyle samo kofeiny, co filiżanka kawy bezkofeinowej.

W ostatnich latach niektórzy producenci zaczęli dodawać kofeinę do środków czystości (szamponów, mydła), twierdząc, że może być ona wchłaniana poprzez skórę. Skuteczność takich produktów nie została potwierdzona; nie mogą one zauważalnie wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, ponieważ kofeina nie jest skutecznie absorbowana na takiej drodze.

Różni producenci oferują kofeinę w postaci tabletek, jako środek farmaceutyczny mający poprawić sprawność umysłową. Takie zastosowanie jest rezultatem badań naukowych wskazujących, że przyjmowanie kofeiny (w postaci tabletek lub innej) skutkuje zmniejszonym odczuwaniem zmęczenia i podwyższonym stopniem uwagi. Głównymi odbiorcami są studenci intensywnie uczący się podczas sesji, a także kierowcy kursujący na długich trasach.

 

Źródło: WikiPedia, crazynauka.pl

Polecane: