Było większe od obecnie największego jeziora na Ziemi i rozciągało się na powierzchni ponad 400 tysięcy kilometrów kwadratowych. Dziś jezioro Czad – bo o nim mowa – jest o wiele mniejsze. O świetności potężnego akwenu przypominają nam zdjęcia satelitarne, na których widać starożytne linie brzegowe.

Około siedmiu tysięcy lat temu na północno-środkowym obszarze Afryki rozciągało się rozległe jezioro Mega Czad.

W swoim szczytowym momencie zajmowało powierzchnię ponad 400 tysięcy kilometrów kwadratowych i miało nawet 180 metrów głębokości. Czyniło je to jeziorem większym od Morza Kaspijskiego, obecnie największego jeziora na Ziemi, znajdującego się po części w Azji i Europie.

W tamtym okresie warunki klimatyczne na Saharze były łaskawsze niż obecnie. Sama pustynia była znacznie mniejsza.

Powierzchnia jeziora Czad dziś i sprzed siedmiu tysięcy lat (NASA Earth Observatory/Joshua Stevens)

Jezioro zmienne jest

Obecnie jezioro jest o wiele mniejsze, a jego rozmiar zmienia się sezonowo. Swój szczyt osiąga pod koniec października lub na początku listopada, a następnie zmniejsza się o ponad połowę pod koniec kwietnia lub na początku maja.

Kiedy jest mniejsze, pojawiają się na nim wyspy, które mogą łączyć się w większe obszary lądowe. W okresach, kiedy jezioro ma większą powierzchnię, można je podzielić na dwa baseny oddzielone niskim grzbietem, który powstał podczas suszy na początku XX wieku. Jezioro w najgłębszym miejscu ma maksymalnie 11 metrów.

W 1870 roku jezioro miało powierzchnię około 28 tysięcy kilometrów kwadratowych. Na przełomie XIX i XX wieku zaczęło się zmniejszać, ale w latach dwudziestych XX wieku znowu „urosło”. W połowie lat 80. i na początku XXI zajmowało obszar nie przekraczający 3900 kilometrów kwadratowych.

Na obszarach wokół jeziora wciąż można dostrzec jego brzegi jeszcze z czasów świetności. Widać je w odległości setek kilometrów od obecnych granic akwenu.

Na poniższym zdjęciu powierzchnia obecnie zajmowana przez jezioro to Lake Chad, natomiast obszar sprzed siedmiu tysięcy lat – Lake Mega Chad.

Dawne brzegi jeziora pokazują zdjęcia wykonane przez NASA z wykorzystaniem danych topograficznych Shuttle Radar Topography Mission – międzynarodowej misji agencji kosmicznych Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Włoch. Obszary położone niżej są ciemniejsze.

Na poniższym zdjęciu widać natomiast piaszczystą kosę (sand spit) i grzbiet plaży (beach ridge), które powstały wzdłuż północno-wschodnich brzegów jeziora Mega Czad.

Pozostałości jeziora Mega Czad (NASA Earth Observatory/Joshua Stevens)

Fauna i flora jeziora

Jezioro położone jest w Kotlinie Czadu, na pograniczu Czadu, Nigerii, Nigru i Kamerunu. Dorzecze jeziora znajduje się w Sahelu, czyli obszarze wzdłuż południowych obrzeży Sahary.

Dawniej brzegi jeziora porastały gęste lasy, które z biegiem czasu uległy przerzedzeniu. Teraz królują tam gatunki lepiej przystosowane do niskiej wilgotności – między innymi baobab czy akacja.

Podróżni, którzy odwiedzali w średniowieczu królestwo Karen, leżące w regionie jeziora, opisywali obfitość dzikiej przyrody. Obecnie znacznie zmniejszyła się tam różnorodność biologiczna – przez polowania i dużą liczbę zwierząt gospodarskich. Na obszarach hodowli nie znajdzie się już dużych mięsożerców – lwów i lampartów. Dużo mniej jest też nosorożców i hipopotamów.

Jezioro jest jednak świetnym miejscem dla ornitologów. Zobaczyć mogą tam ptaki lądowe – sekretarze, dropiaki nubijskie i dzioborogi kafryjskie oraz ptaki wodne i przybrzeżne, z których słynie ten region – cyranki zwyczajne, płaskonosy, drzewice dwubarwne i wiele innych gatunków.

Żyją tam również krokodyle nilowe, pytony skalne i kobry plujące.


 

Źródło: NASA Earh Observatory, SAGE Publications, BBC, Encyklopedia Britannica
0 0 vote
Article Rating