Od momentu inauguracji w 1969 roku Obserwatorium La Silla znajdowało się w czołówce badań astronomicznych. Jego zestaw najnowocześniejszych instrumentów pozwolił astronomom na dokonanie przełomowych odkryć i wytyczył ścieżki dla przyszłych generacji teleskopów. Nawet po 50 latach prowadzenia obserwacji teleskopy ESO w La Silla nadal przesuwają granice astronomii odkrywając inne światy i pokazując kosmos w zapierających dech w piersiach detalach.

Obserwatorium La Silla, marzec 2003 r.

Budowa Obserwatorium La Silla na szczycie chilijskiej góry Cinchado-North na obrzeżach pustyni Atakama rozpoczęła się w 1965 roku, trzy lata po założeniu ESO. Miejsce wybrano ze względu na dostępność, suchy klimat i świetne warunki obserwacyjne – idealne do budowy wiodącego na świecie obserwatorium astronomicznego.

Drogowskaz ESO na początku drogi dojazdowej do La Silla w 1967 roku.

Obserwacje rozpoczęły się przy pomocy względnie małych teleskopów: 1-m ESO oraz 1,52-m ESO. Liczba i różnorodność teleskopów w La Silla rosła wraz z dojrzewaniem placówki. Obecnie znajduje się tu 13 działających teleskopów – nie tylko z ESO, ale także z innych krajów, uniwersytetów i projektów na świecie. Wśród teleskopów tych są m.in. TRAPPIST–South, Rapid Eye Mount (REM) oraz TAROT do śledzenia błysków gamma.

Nasza wspaniała galaktyka Droga Mleczna promieniuje ponad Obserwatorium La Silla. 3,6-metrowy teleskop ESO jest pokazany po prawej stronie, teraz jest domem dla największego na świecie pozasłonecznego łowcy planet: Wyszukiwarka planet promieniowych o wysokiej dokładności (HARPS), spektrograf z niezrównaną precyzją.

Nawet 50 lat po inauguracji La Silla pozostaje ważnym ośrodkiem ESO w czołówce badań astronomicznych dostarczając danych dla ponad dwustu publikacji naukowych rocznie. Chociaż obecnie flagowym obserwatorium ESO jest Bardzo Duży Teleskop (Very Large Telescope – VLT) na górze Paranal, to organizacja nadal posiada w La Silla dwa najbardziej produktywne na świecie teleskopy klasy 4 metrów. Pierwszy duży teleskop ESO, tzw. 3,6-metrowy teleskop ESO, jest domem czołowego światowego łowcy planet —  High Accuracy Radial velocity Planet Searcher (HARPS), spektrografu o niedoścignionej precyzji, który odkrył wiele obcych światów.

Widok na górę La Silla od podstawy do szczytu. Obserwatorium La Silla, pierwsze miejsce obserwatorium ESO, można zobaczyć na szczycie. U stóp La Silla znajduje się Camp Pelicano, w wąskiej dolinie Quebrada Pelicano. Mała oaza widziana tutaj źle działa na obserwatorium. ESO zainstalowało swoją oryginalną bazę w Pelicano w połowie lat sześćdziesiątych.

Drugi teleskop ESO, który ciągle działa w La Silla —3,58-metrowy New Technology Telescope (NTT) — przetarł szlaki w projektowaniu teleskopów i był pierwszym na świecie, który miał komputerowo kontrolowane zwierciadło główne. Ta innowacyjna technologia, zwana optyką aktywną, została opracowana przez ESO i jest obecnie stosowana w większości największych teleskopów na świecie. Oprócz wykonywana szerokiej gamy obserwacji naukowych teleskop ten miał istotną rolę w przygotowaniach do wybudowania VLT.

W dniach 8-10 czerwca 1963 r. Urzędnicy ESO byli gośćmi AURA na swojej posesji, a 10 czerwca zebrali się na Cerro Morado, omawiając perspektywy ESO w Chile. 8 czerwca 1963 r. Odbyli podróż konną do Tololo, gdzie 9 czerwca odbyła się inspekcja AURA. Stamtąd obie grupy udały się 10 czerwca do sąsiedniej góry Morado na terytorium AURA, na południe od Tololo; to sugestia AURA, że ta góra, ze swoją dużą powierzchnią i dobrze sprawdzonymi, korzystnymi warunkami obserwacji, może zaoferować odpowiednie miejsce dla Obserwatorium ESO. Na zdjęciu od lewej do prawej: Ch. Fehrenbach, O. Heckmann, Sr Marchetti, J.H. Oort, N.U. Mayall, F.K. Edmondson i A.B. Muller.

Oba wspomniane teleskopy zostaną zmodernizowane, aby nadal pozostawały w astronomicznej czołówce. NTT otrzyma wkrótce pionierski instrument SoXS – spektrograf zaprojektowany do śledzenia astronomicznych zjawisk tymczasowych (w języku angielskim tzw. „transients”) i zmiennych odkrytych w ramach fotograficznych przeglądów nieba. 3,6-metrowy teleskop ESO otrzyma z kolei NIRPS, podczerwony instrument do łowów na planety, który będzie komplementarny do imponujących możliwości instrumentu HARPS. Nowe przyrząd, a także nowe teleskopy, takie jak ExTrA i BlackGEM, zapewnią, że Obserwatorium La Silla pozostanie w czołówce badań astronomicznych.

Roboty drogowe w pobliżu szczytu La Silla (po prawej), w IV regionie Chile, w 1968 roku.

Wiele z „Top 10” odkryć ESO” zostało dokonanych przy pomocy teleskopów z La Silla. Spośród najważniejszych badań naukowych w ostatnich pięciu dekadach warto wspomnieć: odkrycie przyspieszania tempa rozszerzania się Wszechświata – za co w 2011 roku przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki; odkrycie planety wokół najbliższej gwiazdy względem Słońca; obserwacje pierwszego światła do źródła fal grawitacyjnych; najdokładniejsze ustalenie odległości do pobliskich galaktyk przez projekt Araucaria i odkrycie siedmiu planet wokół ultrachłodnego karła w systemie TRAPPIST-1.

Obserwacje Shoemaker-Levy 9 obserwujące Jowisz.

Dwa szczególne astronomiczne wydarzenia zaburzyły rutynową pracę Obserwatorium La Silla i przyciągnęły uwagę całej armady teleskopów na tygodnie: wybuch supernowej SN 1987A oraz zderzenie komety Shoemaker-Levy 9 z Jowiszem. Szczególnie to drugie zdezorganizowało życie w La Silla, z 10 teleskopami obserwującymi Jowisza i konferencjami prasowymi na żywo w Garching i Santiago przekazującymi najnowsze wyniki mediom.

Inauguracja drogi prowadzącej do obserwatorium La Silla, marzec 1964 r. Zdjęcie przedstawia podniesienie flagi Chile podczas ceremonii otwarcia.

Oprócz przełomów w astronomii, Obserwatorium La Silla odegrało także niezmiernie ważną rolę w rozwoju astronomii w Chile, a chilijscy astronomowie często używali teleskopów w La Silla do swoich badań naukowych. Działanie i nieustanny rozwój aparatury ESO dał także wiele szans chilijskiemu przemysłowi, inżynierom i naukowcom na zaangażowanie. Teleskopy w La Silla służyły także jako miejsce do szkolenia nowego pokolenia europejskich i chilijskich astronomów, na przykład poprzez ESO-NEON Observing Schools, które regularnie odbywają się w La Silla.

Lewa część La Silla, pierwsza fotografia, zrobiona w 1964 roku przy okazji lotu helikopterem, zrobiona przez O. Heckmanna.

Obserwatorium La Silla przetrwało różne wyzwania i odnosiło sukcesy. O ile obserwatorium korzysta z prawie idealnych warunków obserwacyjnych, jest z drugiej strony narażone na ryzyko częstej aktywności tektonicznej. Jak dotąd trzęsienia ziemi nie spowodowały większych problemów, mimo iż czasami La Silla była blisko epicentrum silnych trzęsień ziemi. Obserwatorium mierzy się obecnie z innym zagrożeniem — zanieczyszczeniem świetlnym od pobliskiej Autostrady Panamerykańskiej, które zagraża ciemnemu niebu nad La Silla.

Ponieważ to wybitne obserwatorium świętuje swoją 50. rocznicę, będzie miało wpływ nie tylko na astronomię zawodową, ale także amatorską, poprzez szerokie zainteresowanie ciekawym astronomicznym zjawiskiem: w tym roku z La Silla będzie widoczne całkowite zaćmienie Słońca. Gdy Księżyc zakryje tarczę Słońca, zamieniając dzień w noc w pasie o szerokości ponad 150 km w północnym Chile, setki gości będzie świadkami tego rzadkiego astronomicznego wydarzenia oraz dziedzictwa naukowego La Silla, pierwszego obserwatorium ESO.

 

 

Źródło: ESO